Edilgen

NEDİR?
Cam kırıldı.
Bu cümle edilgendir. Bu cümlenin öznesi (cam) işi yapan değil işten etkilenendir. Buradaki iş kırmaktır ama kıran, cam değildir, cam kırılmıştır. Bir başkası onu kırmıştır. Kısacası edilgen cümlede cümlenin öznesi işi yapan değil ondan etkilenendir.
Davete ben de çağrıldım.
Şu ev yıkılacak.
Araba çoktan satıldı.

Bu kavram İngiliz dilinde de aynen böyledir.
NASIL YAPILIR?
Ö+BE+F3
(yani ÖZNE+BE +FİİLİN 3. HALİ)
The window was broken =Cam kırıldı.
Dikkat edin, her zaman olduğu gibi önce özne sonra fiil geliyor. Yani etken cümlelerdeki yapı korunuyor. Ama burada asla göz ardı edilmemesi gereken bir nokta var, o da BE.
Be, bütün edilgen cümlelerde yardımcı fiildir.
Biliyorsunuz özne zamana göre değişen bir öğe değildir. Geçmiş hali gelecek hali olmaz. Edilgen yapıda fiilin 3. halini kullanıyoruz. O da sabittir ve kullanılan zamana göre değişmez. O halde hangi zamandan bahsedildiğini bize hangi öğe gösterecek? Geriye kalan tek öğe: BE.
Bakınız;
Turkish is spoken in Turkey = Türkiye’de Türkçe konuşulur.

Turkey özne, spoken fiil. “is” kelimesine bakıp anlıyoruz ki bu cümlenin zamanı geniş zaman çünkü be fiili geniş zaman haliyle çıkmış karşımıza. (be fiiliyle ilgili detaylı bilgi için tıklayınız)
Fenerbahçe was beaten =Fenerbahçe yenildi.

Bu cümlede de özne FB, fiil beaten. Olayın geçmişte gerçekleştiğini “was”dan anlıyoruz.

GET

Edilgen yapıda BE yerine GET kullanıldığını da görürsünüz.
Örnek: The man got killed = Adam öldürüldü.
Bu kullanımın BE kullanımından herhangi bir farkı yoktur. BE çok daha yaygındır.
The thieves will get caught = Hırsızlar yakalanacak
Kazım got fired because he was lazy = Kazım tembel olduğu için işten kovuldu.


BY
Edilgen cümlelerde işi yapan belli değildir, söylenmesi gerekmez. Cam kırıldı. Burada önemli olan zaten camın kırılmış olmasıdır, kimin kırdığı değil. Ama bazen işi kimin yaptığını da söylemek gerekir. Bu durumda cümlenin sonuna by yazar ve hemen ardından işi yapanı belirtiriz.

The window was broken by Kazım. =Cam Kazım tarafından kırıldı.
ZAMANLARA GÖRE ÇEKİM
Burada verilen cümlelerde Ö+be+F3 yapısını her bir cümlede görmeye çalışınız.
Edilgen cümlelerde aslen yardımcı fiil olan be fiilinin nasıl cümlenin asıl fiili gibi kullanıldığına dikkat ediniz

Şimdiki Zaman:

The house is being cleaned / The house isn’t being cleaned

Geniş Zaman:

The house is cleaned / The house isn’t cleaned

Geçmiş Zaman:

The house was cleaned / The hosue wasn’t cleaned

Gelecek Zaman:

The house will be cleaned / The house won’t be cleaned

The house is going to be cleaned / The house isn’t going to be cleaned

Present Perfect:

The has been cleaned / The house hasn’t been cleaned

SON BİR NOT
Bazı fiiller iki nesne alabilir.

Ahmet gave Mehmet the car= Ahmet Mehmet’e arabayı verdi.

Burada hem Mehmet hem the car nesnedir. Bu tür cümlelerin edilgen yapılmasında özne olarak bu iki nesneden herhangi biri kullanılabilir.
Mehmet was given the car by Ahmet
The car was given to Mehmet by Ahmet.

Her iki cümlede de arabanın Mehmet’e Ahmet tarafından verildiği anlatılmaktadır.

Resimli / animasyonlu örnekler ⇒ ⇒ ⇒

Etken – edilgen testi ⇒ ⇒